သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ထိန္းသိမ္းေရး

                                               သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္

      သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ႏွင့္ အဆက္အစပ္မရွိေသာ အရာဟူ၍ ရွာမေတြ႔ႏိုင္ပါ။ အစားအေသာက္၊ လမ္းပမ္းဆက္သြယ္ေရး၊ က်န္းမာေရး၊ ေဆးဝါး၊ စြမးအင္၊ စီးပြားေရးလုပ္ငန္း၊ခရီးသြားလုပ္ငန္း၊ ဆင္းရဲမြဲေတမႈ၊ အားကစား စသည္ မည္သည့္အရာမွ် သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ႏွင့္ မလြတ္ကင္းႏိုင္ပါ။ ထို႔အတူ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ကလည္း လူသားမ်ားကို လႊမ္းမိုးလ်က္ရွိပါသည္။ လူသားမ်ား၏ အေနအထိုင္၊ အစားအေသာက္ ႏွင့္ အလုပ္အကိုင္ အားလုံး သဘာဝအေပၚ မွီခိုေနပါသည္။

       လူသားမ်ား၏ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္အား မွီခိုေနျခင္း၊ တစ္ၿပိဳင္တည္းမွာပင္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္အား လူသားမ်ားက ဖ်က္ဆီးေနျခင္းသည္ပင္ ၂၁-ရာစု၏ အႀကီးက်ယ္ဆုံး စိန္ေခၚမႈႀကိး တစ္ရပ္ပင္ျဖစ္ေပသည္။ အာရွတစ္လႊား အလ်င္အျမန္ တိုးတက္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ၊ စဥ္ဆက္မျပတ္ ညစ္ညမ္းမႈမ်ား၊ ကမၻာတစ္လႊား အရင္းအျမစ္မ်ားအား  ထုတ္ယူ သုံးစြဲေနမႈမ်ားသည္ သိပၸံပညာရွင္အမ်ား စိုးရိမ္သကဲ့သို႕ ကမၻာႀကီးအား ကၽြမ္းထိုးေမွာက္ခုံျဖစ္ေစရန္ တြန္းပို႕လ်က္ရွိပါသည္။

       ဤအေျခအေနမ်ားသည္ ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားအား သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ အေၾကာင္း ေရးေကာင္းေစရန္ လႈံ႕ ေဆာ္လ်က္ရွိပါသည္။ သဘာဝ ေဘးမ်ားအေၾကာင္း ႏွင့္ စက္မႈလုပ္ငန္းမ်ားေၾကာင့္ သဘာဝဝန္းက်င္ ညစ္ညမ္းမႈကို ေရးႏိုင္သည္။ ေတာေတာင္မ်ားတြင္လွည့္လည္၍ သစ္ေတာျပဳန္းတီးမႈမ်ား၊ ေတာရိုင္း တိရစာၦန္ မ်ား အလြန္အကၽြံ သတ္ျဖတ္ခံရမႈမ်ားအေၾကာင္း ေရးသားႏိုင္သည္။ သိပၸံပညာရွင္မ်ား ႏွင့္ ေတြ႕ဆုံေမးျမန္း လ်က္ ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲမႈေၾကာင့္ ထိခိုက္မႈမ်ား၊ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားကို ေလ့လာ၍ ပတ္ဝန္းက်င္ ႏွင့္ သဟဇာတျဖစ္ေသာ ထုတ္ကုန္ပစၥည္းမ်ားအၾကာင္း ေရးႏိုင္သည္။

      သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္သည္ က်ယ္ျပန္႔ေသာ အေၾကာင္းအရာ ျဖစ္သျဖင့္ တစ္ဥိးတစ္ေယာက္တည္းက တာဝန္ယူေရးသားရန္ မတတ္ႏိုင္ပါ။ သို႔ေသာလည္း စီးပြားေရးလုပ္ငန္း၊ အစိုးရအဖဲြ႔ ႏွင့္ အျခားအေၾကာင္းအရာ မ်ားကို သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ရႈေထာင့္မွ ခ်ဥ္းကပ္ေရးသားႏိုင္ပါသည္။

      သဘာဝ ဝန္းက်င္ဆိုရာတြင္ အိမ္၊ ေက်ာင္း၊ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္၊ စက္ရုံ စသည့္ လူဖန္တည္းသည့္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ရွိသကဲ့သို႔ ေလထု၊ ေျမထု၊ ေရထု၊ သစ္ပင္သစ္ေတာမ်ား၊ တိရစာၦန္မ်ား ႏွင့္ တြင္းထြက္ သယံဇာတမ်ားစသည့္ သဘာဝအေလ်ာက္ျဖစ္ေသာ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္လည္းရွိပါသည္။သဘာဝ ပတ္ဝန္း က်င္ဆိုသည္မွာ မိမိတို႕ပတ္လည္တြင္ရွိေသာ အရာခပ္သိမ္းပင္ျဖစ္၍ မိမိတို႕သည္ ၎၏ အစိတ္အပိုင္း တစ္ခု သာျဖစ္ပါသည္။

သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္၏  အေရးပါမႈ

      မိမိတို႔ အသက္ရွင္သန္ေရးအတြက္ သန္႔ရွင္းေသာ ေလ ႏွင့္ ေရ လိုအပ္ပါသည္။ စားသုံးေသာ အစာမ်ားကို ေျမေပၚတြင္ စိုက္ပ်ိဳး ေမြးျမဴရပါသည္။ သို႔မဟုတ္ ပင္လယ္ျပင္မွ ဖမ္းယူရပါသည္။ ခ်ည္ထည္၊ပိုးထည္၊ သားေရ ႏွင့္ သိုးေမႊး စသည့္ အဝတ္အထည္မ်ားကို အပင္ ႏွင့္ တိရစာၦန္မ်ားမွ ရရွိပါသည္။ အုတ္၊ ေက်ာက္၊ သဲ၊ သစ္၊ ဝါး၊ ဘိလပ္ေျမ၊ သံထည္ စသည့္ အိမ္ေဆာက္ပစၥည္းမ်ားကို ေျမႀကီး ႏွင့္ သစ္ေတာမ်ားမွ ရရွိပါသည္။

      အသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းအတြက္ ေျမျပင္ ႏွင့္ ေရျပင္ ကို အားထားရပါသည္။ ၿမိဳ႕ေနလူထုသည္လည္း သဘာဝ ကိုမီွခိုရပါသည္။ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္မ်ား ေမာင္းႏွင္ရန္အတြက္ ရုပ္ႂကြင္းေလာင္စာမ်ားကို အသုံးျပဳရပါသည္။ အိမ္ ႏွင့္ ရုံးခန္းမ်ားအတြက္ လိုအပ္ေသာ စြမ္းအင္မ်ားကို ေက်ာက္မီးေသြးမ်ား မီးရႈိ႕ျခင္းျဖင့္ လညး္ေကာင္း၊ ဆည္မ်ားအတြင္း သိုေလွာင္ထားေသာ ေရမ်ားစီးဆင္းေစျခင္းျဖင့္ ရရွိပါသည္။ လူသုံးေဆးဝါး မ်ားသည္လည္း အပင္မ်ားမွ တိုက္ရိုက္ထုတ္လုပ္ထားျခင္းျဖစ္ပါသည္။ စက္ရုံမ်ားစြာတိုကမွာလည္း သဘာဝ ကုန္ၾကမ္းမ်ားကို အသုံးျပဳလ်က္ ကုန္ေခ်ာမ်ား ထုတ္ုလပ္ေနၾကျခင္းျဖစ္ပါသည္။

       သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္သည္ မိမိတို႔ က်န္းမာေရးအတြက္ အလြန္အေရးႀကီးပါသည္။ ေလထု၊ ေရထု ႏွင့္ အစားအစာမ်ား အဆိပ္သင့္ေနလ်င္ မိမိတို႕ က်န္းမာေရး ယိုယြင္းလာၿပိး အလုပ္ပ်က္ကြက္မည္။ အလုပ္မလုပ္ ႏိုင္လ်င္ ဝင္ေငြမရွာႏိုင္ သည့္အျပင္ ေဆးကုသစရိတ္မ်ားလည္း ကုန္က်ဦးမည္။ စာရင္းဇယားမ်ားအရ တရုတ္ႏိုင္ငံတြင္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ညစ္ညမ္းမႈေၾကာင့္ ႏွစ္စဥ္ လူသိန္းေပါင္းမ်ားစြာ ေသဆုံးေနေၾကာင္း သိရပါသည္။ သဘာဝ ဝန္းက်င္ညစ္ညမ္းမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားရေသာ ဖ်ားနာမႈမ်ားေၾကာင့္ စီးပြားေရး က႑တြင္ ၃-ရာခိုင္ႏႈန္းခန္႔ ဆုံးရႈံးရေၾကာင္းသိရပါသည္။

       သဘာဝ ဝန္းက်င္သည္ လူသားမ်ား၏ ဘဝအရည္အေသြး ျမင့္မားေရးအတြက္ အဓိက ေနရာမွပါဝင္ လ်က္ရွိပါသည္။ ေတာင္တန္းမ်ား၊ သစ္ပင္မ်ား၊ ေရကန္မ်ား၊ ျမစ္မ်ား၊ ရင္ျပင္မ်ား ႏွင့္ ပန္းဥယ်ာဥ္မ်ားသည္ မိမိတို႔အတြက္ အပမ္းေျဖ အနားယူရန္ ႏွင့္ ေလ့က်င္ခန္းမ်ားျပဳလုပ္ရန္ ေအးခ်မ္း ဆိတ္ၿငိမ္ေသာ ေနရာေလးမ်ား ျဖစ္ပါသည္။

      အာရွတိုက္တစ္လႊား ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာ စိန္ေခၚမႈမ်ား ႏွင့္ ရင္ဆိုင္ရလ်က္ ရွိၾကပါသည္။ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ လ်င္ျမန္လာသည္ႏွင့္ အမွ် သဘာဝအရင္းအျမစ္မ်ား ေလ်ာ့ပါးလာသကဲ့သို႕ ျမစ္မ်ား၊ေရကန္မ်ား၊ သစ္ေတာမ်ား ႏွင့္ ေျမယာ ပ်က္စီးမႈမ်ား ျဖစ္ေပၚလာေစပါသည္။ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈေၾကာင့္ အလုပ္အကိုင္အသစ္မ်ား ေပၚထြက္လာၿပိး ေခတ္မီ စာသင္ေက်ာင္းမ်ား၊ သန္႕ရွင္းေသာ ေရေပးေဝေရးစနစ္ ႏွင့္ က်န္းမာေရး ႏွင့္ ညီညြတ္ေသာ သန္႔ရွင္းေရး စနစ္မ်ား ေပၚထြန္းလာသ ျဖင့္ ေကာင္းက်ိဳးမ်ားခံစားရပါသည္။ သို႕ေသာ္လည္း ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ ႏွင့္အတူ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္မ်ား။ စက္ရုံမ်ား ႏွင့္ ေဆာက္လုပ္ေရး လုပ္ငန္းမ်ား မ်ားျပားလာသကဲ့သို႕ ထိုအက်ိဳးဆက္မ်ားေၾကာင့္ ညစ္ညမ္းမႈမ်ား တိုးပြားလာၿပိး၊ အိမ္ ႏွင့္ ပရိေဘာဂမ်ားအတြက္ သစ္သားလိုအပ္မႈ ျမင့္တက္လာကာ စြမ္းအင္လည္း ပိုမို လိုအပ္လာပါသည္။

      ၿမိဳ႕ျပအိမ္ယာမ်ား တိုးခ်ဲ႕လာျခင္းေၾကာင့္ သဘာဝ ရႊံ႕ညႊန္ေတာမ်ား ႏွင့္ သဘာဝ အပင္ ႏွင့္ သတၱဝါမ်ိဳးမ်ား ေနထိုင္ေပါက္ပြားရာ ေနရာမ်ား ပ်က္စိး ေလ်ာ့နည္းလာပါသည္။ လူအမ်ားစားသုံးမႈမွ အမိႈက္သရိုက္မ်ား ပိုမို မ်ားျပားလာပါသည္။ လူဦးေရ တိုးပြားလာမႈေၾကာင့္ သစ္ေတာမ်ားအား စိုက္ခင္မ်ားအျဖစ္ ခုတ္ထြင္ေျပာင္းလဲမႈ မ်ာလာသည့္အျပင္ စိုက္ခင္းမ်ားတြင္လည္း အထြက္ႏႈန္း တိုးရန္အတြက္ ဓါတ္ေျမၾသဇာ ႏွင့္ ပိုးသတ္ေဆးသုံးစြဲမႈ ျမင့္တက္လာကာ သက္ရွိမ်ား အဆိပ္သင့္ျခင္း၊ ေရထု ႏွင့္ ေျမထု အရည္အေသြး ပ်က္စီးလာျခင္းမ်ား ျဖစ္ေပၚေစပါသည္။

      ကုလသမဂၢအဖြဲ႕၏ ခန့္မွန္းခ်က္အရ ၂၁-ရာစု ႏွစ္လည္တြင္ ကမာၻ႕လူဦးေရ သည္ သန္းေပါင္း ၉၀၀၀ ခန္႕ အထိတိုးပြားလာမည္ျဖစ္ပါသည္။ ယခု လူဥိးေရ သန္းေပါင္း ၇၀၀၀ တြင္ ေနာက္ထပ္ တရုတ္ႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ႏွင့္ အိႏၵိယႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ တိုးလာမည့္ သေဘာပင္ျဖစ္ပါသည္။ သို႕ေသာ္ လူဦးေရသာ တိုးလာျခင္းျဖစ္ၿပိး ေျမယာ ႏွင့့္ အရင္းအျမစ္မ်ား မွာမတိုးလာဘဲ နဂိုအတိုင္းပင္ ရွိေနမည္ျဖစ္ပါသည္။

      သို႕အတြက္ စိန္ေခၚမႈတစ္ရပ္ကို ရင္ဆိင္ေျဖရွင္းရန္ လိုအပ္လာပါသည္။ ေနာင္အနာဂတ္မ်ိဳးဆက္မ်ား အတြက္ သဘာဝ အရင္းအျမစ္မ်ား လုံလုံေလာက္ေလာက္ခ်န္ထားႏိုင္ၿပီး လက္ရွိသဘာဝ ဝန္းက်င္အား မပ်က္ စီးေစဘဲ လူမ်ားသည္ ထိုက္သည့္ေသာ အဆင့္အတန္းတစ္ရပ္ အေနအထားအတိုင္း ေနထိုင္ႏိုင္မည့္ လိမၼာ ကၽြမ္းက်င္ေသာ စီမံခ်က္ ခ်မွတ္ႏိုင္ရန္ အေရးႀကီးလာပါသည္။ ထိုအေျခအေနကို ေရရွည္တည္တန္႕ ခိုင္ၿမဲေသာ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ ဟုေခၚပါသည္။

      စိတ္ခ်မ္းသာဖြယ္ရာ သတင္းေကာင္းမွာ လူထု ႏွင့္ ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားသည္ လက္ရွိအေျခအေနကို သထိထားမိလာျခင္းပင္ ျဖစ္ပါသည္။ဘန္ေကာက္ကဲ့သို႕ေသာ မဟာၿမိဳ႕ေတာ္ႀကီးမ်ားသည္ ၎တို႕ ၿမိဳ႕ေတာ္၏ ေလထု အရည္အေသြးအား ပိုမိုသန္႔ရွင္းေကာင္းမြန္လာေစရန္ စတင္ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ၾကကာ စြန္႔ပစ္ပစၥည္း အေျမာက္အမ်ားကိုလည္း ျပန္လည္သန္႕စင္ျခင္း၊ကုန္ၾကမ္းအျဖစ္သုံး၍ ျပန္လည္ ထုတ္လုပ္ျခင္း တို႕ကို အရွိန္ တိုးျမွင့္ ေဆာင္ရြက္လာၾကၿပီ ျဖစ္ပါသည္။ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားသည္လည္း စြမ္းအင္ေခၽြတာေရး နည္းလမ္းမ်ားကို  အေလး ထားလာၿပိး ရုပ္ႂကြင္းေလာင္စာ အသုံးျပဳမႈကို ေလွ်ာ့ခ်လာခဲ့ၾကပါသည္။ ထို႕အတူ တရုတ္ကဲ့သို႕ေသာ ႏိုင္ငံအခ်ိဳ႕တို႕သည္ အစိမ္းေရာင္ ဂ်ီဒီပီ ေခၚ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံ၏ စီးပြားေရး ေၾကာင့္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္အား ထိခိုက္မႈကို တိုင္းတာရန္ နည္းလမ္းတစ္ရပ္ကို စတင္ေဆြးေႏြးလာၾကၿပီ ျဖစ္ပါသည္။

      အစိုးရ ႏွင့္ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားသည္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ညစ္ညမ္းမႈ နည္းပါးသည့္ နည္းပညာမ်ား၊ စြမ္းအင္သုံးစဲြမႈ သက္သာေသာ ထုတ္လပ္မႈလုပ္ငန္းမ်ားကို ေရြးခ်ယ္လ်က္ ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံျခင္း အားျဖင့္ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ ျပႆနာမ်ားကို စီပြားေရး ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ အားျဖင့္ ေျဖရွင္းႏိုင္မည္ျဖစ္ပါသည္။ တို္င္းျပည္မ်ား ႏွင့္ ၎တို႔၏ စီးပြားေရးမ်ား ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္လာျခင္းအားျဖင့္ ျပည္သူျပည္သားမ်ားသည္ ဝင္ေငြ တိုးတက္လာျခင္း၊ အိမ္ေကာင္းမ်ားတြင္ ေနထိုင္ရျခင္း၊ ေမာ္ေတာ္ကားေကာင္းမ်ား စီးနင္းရယုံမွ်သာမက သန့္ရွင္းေကာင္းမြန္ေသာ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ကိုပါ ရရွိလာႏိုင္ၾကမည္ျဖစ္ပါသည္။

ဂ်ာနယ္လစ္မ်ား၏ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ဆိုင္ရာ အခန္းက႑

      သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ အေၾကာင္းအရာသည္ ႀကီးမားက်ယ္ျပန္႕သည္ ႏွင့္အမွ် ဂ်ာနယ္လစ္မ်ား ပါဝင္ႏိုင္သည့္ အခန္းက႑မွာလည္း မ်ားျပားလွပါသည္။ ၎တိုကအနက္ အခ်ိဳ႕ကို ေဖာ္ျပအပ္ပါသည္။

• ·        သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္၏ အေရးပါမႈ ႏွင့္လူသားမ်ားေၾကာင့္ ပတ္ဝန္းက်င္ အေပၚရိုက္ခတ္မႈ ႏွင့္ ပတ္ဝန္းက်င္၏ လူသားအေပၚ ရိုက္ခတ္မႈ ကို လူအမ်ား သတိျပဳမိလာေစရန္ အသိပညာေပး လႈံ႕ေဆာ္ေရး လုပ္ငန္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ျခင္း။

•         သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္အား ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေရးအတြက္ တည္ဆဲ ဥပေဒ ႏွင့္ မူဝါဒမ်ားအား ျပည္သူမ်ား သိရွိလာေရးအတြက္ ပညာေပး လုပ္ငန္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ျခင္း။
•   အစိုးရအဖဲြ႕၏ မူဝါဒမ်ား ႏွင့္ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားအား အစိုးရမွ တာဝန္ယူရန္ ႏွင့္ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ ထိန္းသိမ္းေရး ဥပေဒမ်ား အသက္ဝင္ လိုက္နာေဆာင္ရြက္ရန္ တာဝန္ရွိမႈကို စဥ္ဆက္မျပတ္ တိုက္တြန္းႏႈိးေဆာ္ျခင္း။

• ·        စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ား၊ ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံသူမ်ား ႏွင့္ အျခားသက္ဆိုင္သူမ်ား၏ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ညစ္ညမ္းမႈ ႏွင့္ အစားအစာထုတ္ကုန္မ်ား အဆိပ္သင့္ ေစရန္ မသကၤာဖြယ္ ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားကို စုံစမ္း ေဖာ္ထုတ္ျခင္း။

• ·        ျပႆနာမ်ားကိုသာမက ေျဖရွင္းေရး နည္းလမ္းမ်ားကို ေရးသား အသိေပးျခင္းျဖင့္ ျပည္သူလူထုမွ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ ထိန္းသိမ္း ေစာင့္ေရွာက္ ကာကြယ္ေရး လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္လာ ႏိုင္ေစရန္ ေဆာင္ရြက္ျခင္း။

• ·        ျပည္သူလူထုမ်ား သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ အေျခအေနမ်ားေၾကာင့္ အားကိုးရာမဲ့ ခံစားေနရျခင္း၊ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္အေၾကာင္း ကို စိတ္ကုန္သြားျခင္းမ်ား ျဖစ္မသြားေစရန္ အဆိုးမ်ားသာ ေဖာ္ျပ သည့္ အေၾကာင္းအရာမ်ားကိုသာ အစဥ္တစိုက္ ေဖာ္ျပျခင္း မျပဳဘဲ အျပဳသေဘာေဆာင္ေသာ အေၾကာင္းအရာမ်ားကိုလည္း ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္ေရးသားျခင္း။

• ·        သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ အေၾကာင္းအရာမ်ားကို လူအမ်ားႏွင့္  သက္ဆိုင္လာေစရန္ အမ်ား ျပည္သူ က်န္းမာေရးျဖင့္လည္းေကာင္း၊ တစ္ဦးခ်င္း တန္ဖိုးထားရာစံမ်ား ျဖင့္လည္းေကာင္း၊ ဖတ္ရႈ နားေထာင္သူ မ်ား၏ အိတ္ေဆာင္မီွျငမ္းျပဳရာအျဖစ္လည္းေကာင္း ဆက္စပ္ေပးျခင္း။

• ·        အေၾကာင္းအရာႏွင့္ သက္ဆိုင္ေသာ ရႈေထာင့္အားလုံး အထူးသျဖင့္ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္အေပၚ အမ်ားဆုံး မွီခိုလ်က္၊ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ႏွင့္ အနီးဆုံးတြင္ တည္ရွိေနေသာ ဆင္းရဲသားမ်ား၏ သေဘာထား အသံမ်ားကို ရွာေဖြ ေလ့လာ ေဖာ္ျပျခင္း။

      မည္သည့္ မီဒီယာ အဖြဲ႕အစည္းမွ် သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ အေၾကာင္းအရာ အားလုံးကို ေဖာ္ျပရန္အတြက္ သတင္းေထာက္မ်ားအား သီးသန့္ တာဝန္ေပး ခန္႕အပ္ထားႏိုင္မည္ မဟုတ္ပါ။ သို႕ေသာ္လည္း ဂ်ာနယ္လစ္မ်ား သည္ မိမိတို႕၏ ေန႔စဥ္တာဝန္မ်ားကို လုပ္ေဆာင္ေနရင္း သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာ ကိစၥရပ္မ်ားကို ေတြ႕ႀကဳံေနၾကမည္ ျဖစ္ပါသည္။

       

       ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားသည္ ပုံမွန္သြားလာလႈပ္ရွားရင္း သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာ အေၾကာင္းအရာမ်ားကို ေတြ႕ရွိႏိုင္ပါသည္။ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရး စီမ့ကိန္းမ်ား၊ စြမ္းအင္စီမံကိန္းမ်ား၊ ဆည္ေျမာင္း တည္ေဆာက္ေရးမ်ား၊ ၿမိဳ႕ျပ သန္႕ရွင္းေရး စီမံကိန္းမ်ား၊ သဘာဝ အရင္းအျမစ္မ်ား၊ တရားမဝင္ ေတာရိုင္းတိရစာၦန္ ႏွင့္ သစ္ေတာထြက္ ပစၥည္းမ်ား ေရာင္းဝယ္ျခင္း ႏွင့္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ သေဘာတူညီခ်က္မ်ား စသည္တို႕ျဖစ္ၾကပါသည္။

       

ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားသည္ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ ကိုယ္စား ေမးခြန္းမ်ားေမးျခင္းျဖင့္ အက်ိဳးျပဳႏိုင္ပါသည္။ မည္သည့္အေၾကာင္းအရာကို ေရးသည္ျဖစ္ေစ     ဤဖြံ႕ၿဖိဳးေရးစီမံကိန္း၊ မူဝါဒ၊ ထုတ္ကုန္ပစၥည္း၊ ေဆာင္ရြက္ ခ်က္သည္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ကို မည္သို႕ အက်ိဳးျပဳ / ထိခိုက္ေစႏိုင္ပါသနည္း ဟူေသာေမးခြန္းကို ေမးရန္လိုအပ္ပါသည္။

       

       ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားသည္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ အေၾကာင္းကိုေရးရန္ ကၽြမ္းက်င္ပညာရွင္ ျဖစ္ရန္မလိုအပ္ပါ။ သို႔ေသာ္လည္း မိမိကိုယ္တိုင္ ႏွင့္ မိမိပရိသတ္အား အသိပညာေပးႏိုင္ရန္ တိက်ေသာ သတင္းအခ်က္အလက္ မ်ားရရွိႏိုင္ရန္ မည္သည့္ေနရာသို႕ သြားရမည္ကို သိရန္လိုအပ္ပါသည္။ ႏိုင္ငံတိုင္းတြင္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ အေၾကာင္းအရာမ်ားကို ေဆာင္ရြက္ေနေသာ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ဆိုင္ရာ အစိုးရမဟုတ္ေသာ အဖဲြ႕အစည္းမ်ား၊ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ရွိၾကပါသည္။ တကၠသိုလ္ ပညာရပ္ ဌာနမ်ား၊ သိပၸံ ပညာရွင္မ်ား၊ ပုဂၢလိက လုပ္ငန္းမ်ား ႏွင့္ ေဆးရုံမ်ားမွလည္း သတင္းအခ်က္အလက္မ်ား ရရိွႏိုင္ပါသည္။ အစိုးရ ဌာနမ်ားတြင္လည္း သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာ အေၾကာင္းကိစၥမ်ား ႏွင့္ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ား ရွိၾကပါသည္။

       

        အေရးအႀကီးဆုံးအခ်က္မွာ ေမးခြန္းေကာင္းမ်ား ေမးရန္၊ မူရင္း အေၾကာင္းအရာကို ထည့္သြင္းစဥ္းစားရန္၊ တိက်ေသာ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ား ရွာေဖြ ေဖာ္ထုတ္ရန္၊ ႏွံ႕စပ္၍ မွ်တမႈ ရွိေစရန္၊ အေၾကာင္းအခ်က္မ်ား ကို ရွင္လင္းစြာ တင္ျပရန္ ႏွင့္ အခ်ိတ္အဆက္မိ၍ စိတ္ဝင္စားဖြယ္ အေသြးအေရာင္စုံ ဇာတ္လမ္းမ်ားကို ဖန္တီး ထုတ္လုပ္ရန္ျဖစ္ပါသည္။

ေဂဟစနစ္မ်ား ( Ecosystems )

      အရာခပ္သိမ္းတို႕၏ အျပန္အလွန္ ဆက္သြယ္ အက်ိဳးျပဳေနျခင္းကို ေဂဟစနစ္ဟုေခၚပါသည္။   ေဂဟစနစ္ တစ္ခုသည္အေသး အႀကီး မည္သည့္ အရြယ္အစားမဆို ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။

 ေရစက္တစ္စက္လည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ သစ္ေတာတစ္အုပ္လည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ အေရွ႕ေတာင္အာရွေဒသတြင္ ေတာင္တန္းႀကီးမ်ား၊ ျမစ္မ်ား၊ အပူပိုင္းသစ္ေတာမ်ား၊ ရႊံ႕ညႊန္ေရအိုင္မ်ား ႏွင့္ သႏာၱေက်ာက္တန္းမ်ား အပါအဝင္ ေဂဟစနစ္ အမ်ိဳးေပါင္း မ်ားစြာ တည္ရွိပါသည္။ ေဂဟစနစ္တစ္ခု အတြင္းရွိ သက္ရွိအမ်ိဳးေပါင္းမ်ားစြာတို႔ကို ဇီဝမ်ိဳးကြဲမ်ား ( Biodiversity ) ဟုေခၚပါသည္။ အာရွတိုက္တြင္ ဇီဝမ်ိဳးကြဲေပါင္း မ်ားစြာ ရိပါသည္။ 

      သက္ရွိအရာ မ်ိဳးစုံ  တို႕သည္ အသိးသီး မိမိတို႕ က႑အသိးသီးမွ လုပ္ငန္းတာဝန္မ်ား ေဆာင္ရြက္ေနၾကသျဖင့္ အားလုံး အေရးပါၾကပါသည္။မိမိတို႔ သာမန္မ်က္စိျဖင့္ မျမင္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ေသးငယ္ေသာ အႏုဇီဝမ်ားသည္ပင္ ေျမဆီလႊာအတြင္းရွိ  ေသဆုံးသြားေသာ အရာမ်ားကို ကူညီ၍ ဓါတ္ၿပိဳကြဲေစျခင္းျဖင့္ အပင္မ်ားအတြက္ အစာၾသဇာဓါတ္မ်ား ထုတ္လုပ္ေပးႏိုင္ပါသည္။ အပင္မ်ားကို ငွက္မ်ား ႏွင့္ တိရစာၱန္ငယ္မ်ားက စားသုံး၍ ၎တို႔အား ပို၍ႀကီးေသာ တိရစာၦန္မ်ားက စားသုံးျခင္းခံၾကရပါသည္။ 

      အစာကြင္းဆက္အတြင္းရွိ အရာတစ္ခုအား ဖယ္ရွားလိုက္လ်င္ အရာအားလုံးအား ထိခိုက္ပါသည္။ သို႔အတြက္ေၾကာင့္ ပတ္ဝန္းက်င္ထိန္းသိမ္းေရးသမားမ်ားက မ်ိဳးတုံးလုနီး မ်ိဳးစိတ္မ်ားအား ကယ္တင္ရန္ႀကီးစား ေနၾကျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ထို႔အျပင္ ထိုမ်ိဳးစိတ္မ်ားသည္ မိမိတို႔၏ယဥ္ေက်းမႈ ႏွင့္ ကိုယ္ပိုင္လကၡဏာအတြက္ အေရးပါေသာေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ပါသည္။ 

လူသားမ်ားက ေဂဟစနစ္တစ္ရပ္အတြင္း မ်ားစြာ ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္ ပါက ၎တို႕၏ သဘာဝ ထိန္းညွိမႈကို ပ်က္စိးေစၿပိး တစ္ခါတစ္ရံ ကပ္ေဘးမ်ားပင္ ျဖစ္ေပၚေစပါသည္။

      သစ္ပင္အမ်ားအျပားကို ခုတ္လွဲပါက ( သစ္ေတာမ်ား ျပဳန္းတီးမႈ ) သစ္ပင္မ်ားသည္ မိုသည္းထန္စြာ ရြာေသာအခါ ေရအေျမာက္အမ်ားကို စုတ္ယူ မထိန္းသိမ္းထားႏိုင္ေတာ့သျဖင့္ အနီးရွိရြာမ်ားတြင္ ေရလွ်ံမႈမ်ား၊ ေတာင္ၿပိဳမႈမ်ားျဖစ္ေပၚေစပါသည္။ ဒီေရသစ္ေတာမ်ားကို ထင္းအလို႕ငွာျဖစ္ေစ၊ ေရငန္ပုစြန္ေမြး့ျမဴရန္ ေနရာအတြက္ ျဖစ္ေစ အလြန္အကၽြံ ခုတ္လွဲလိုက္ပါက ဆိုင္ကလုန္း ႏွင့္ အျခားမုန္တိုင္းမ်ားကို မကာကြယ္ႏိုင္ေတာ့ပါ။ 

      ထို႔အတူ ေျမေအာက္တြင္ သဘာဝ အေလ်ာက္ သိုေလွာင္ထားေသာ ေျမေအာက္ေရမ်ားကို အလြန္အကၽြံ ထုတ္ယူသုံးစြဲမိပါက ေျမေပၚရွိ အေဆာက္အဦးမ်ား ႏွင့္ ၿမိဳ႕ႀပီးမ်ားသည္ တျဖည္းျဖည္း ေျမေအာက္သို႕ နိမ့္က်  ( subsidence ) သြားပါသည္။ ထိုသို႕ေျမကၽြံက်ျခင္းအားျဖင့္ ေရလႊမ္းမိုးမႈမ်ား၊ ပင္လယ္မ်က္ႏွာျပင္ ျမင့္တက္ လာမႈမ်ားကို ကာကြယ္ႏိုင္စြမ္းေလ်ာ့နည္းလာပါသည္။

      ေဒသတစ္ခုတြင္ ေတာင္သူလယ္သမားမ်ားသည္ တိရစာၦန္အေရအတြက္ အေျမာက္အမ်ား ေမြးျမဴထား ေသာ အခါတြင္ သဘာဝ စားက်က္မ်ားအား အကုန္အစင္စားလိုက္သျဖင့္ သဘာဝ အပင္မ်ား တုံးသြားပါသည္။ ဖုံးလႊမ္းထားေသာ အပင္မ်ား မရွိလ်င္ ေျမဆီလႊာသည္ ေလတိုက္ခိုက္သျဖင့္လည္းေကာင္း၊ မိုးေရတိုက္စား သျဖင့္လည္းေကာင္း ေလလြင့္ ေမ်ာပါ ဆုံးရႈံးသြားပါသည္။ သဘာဝေပါက္ပင္မ်ားအား တိရစာၦန္အမ်ားအျပားက အလြန္အကၽြံစားသုံးျခင္းသည္လည္း တစ္စတစ္စႏွင့္ သဲကႏာၱရျဖစ္ျခင္း ( desertification ) ၏ အေၾကာင္းရင္းမ်ားအနက္ တစ္ခုအပါအဝင္ျဖစ္ပါသည္။

      သဘာဝတရားျဖစ္စဥ္မ်ားသည္ပင္ ေဂဟစနစ္၏ ညီမွ်ထိန္းညွိမႈကို ပ်က္ျပားေစတတ္ပါသည္။ မိုးေခါင္ ေ၇ရွားမႈေၾကာင့့္ ေျမဆီလႊာတိုက္စားျခင္း ႏွင့္ တျဖည္းျဖည္း သဲကႏာၱရျဖစ္ျခင္းကို အားေပးပါသည္။ မုန္တိုင္း ႏွင့္ သဘာဝကပ္ေဘးမ်ားသည္ ေတာေတာင္ေရေျမ အေနအထားမ်ားကို ဖ်က္ဆီး၍ ျမစေၾကာင္းမ်ားကို ေျပာင္းလဲကာ ေသေၾကပ်က္စီးမႈမ်ားကို ျဖစ္ေစပါသည္။

      သို႕ေသာလည္ သဘာဝ တရားသည္ ခံႏိုင္ရည္ရွိၿပိး အလိုက္သင့္ တြန္းလွန္ ေက်ာ္လႊားႏိုင္စြမ္းလည္း ရွိပါသည္။ အခ်ိန္ကာလ တစ္ရပ္အတြင္းမွာပင္ ျပန္လည္ ေကာင္းမြန္လာကာ လိုအပ္ေသာ ညွိႏႈိင္းမႈမ်ား ျပည္လည္ေဆာင္ရြက္ျခင္းျဖင့္ ညီမွ်ေျခ အသစ္ျပည္လည္ တည္ေဆာက္ေလ့ရွိပါသည္။ သဘာဝ ကပ္ေဘးမ်ား သည္ တစ္ခါတစ္ရံ ေမွ်ာ္လင့္မထားေသာ အက်ိဳးမ်ားလည္း ျဖစ္ထြန္းလာေလ့ရွိပါသည္။ ဥပမာအားျဖင့္ ေရလႊမ္း မိုးမႈေၾကာင့္ ေသေၾကပ်က္စီးမႈမ်ား ျဖစ္ေသာ္လည္း ေရက်သြားေသာအခါ ႏႈန္းမ်ားပို႕ခ်ျခင္းျဖင့္ ေျမဆီလႊာမ်ား ျပည္လည္ေကာင္းမြန္လာၿပိး သီးႏွံအထြက္တိုးလာတတ္ပါသည္။ ထိုင္းႏိုင္ငံ ေတာင္ပိုင္းတြင္ ဆူနာမီေရလႈိင္းေၾကာင့္ ေသေက်ပ်က္စီးမႈမ်ား ခံစားခဲ့ရေသာ္လည္း ပင္လယ္ကမ္းေျခမ်ားမွ အမႈိက္သရိုက္မ်ား ႏွင့္ သဲမေဟာင္းမ်ားကို သယ္ေဆာင္သြားၿပိး ျဖဴေဖြးသန္႕စင္ေသာ ပင္လယ္ကမ္းေျခမ်ား ျဖစ္ေပၚလာေစပါသည္။

     သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ဆိုင္ရာ ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားသည္ ဤသို႕ေသာဆက္ႏြယ္မႈမ်ားကို ရွာေဖြ ေဖာ္ထုတ္လ်က္ ျပန္လည္တင္ျပေပးရန္ ျဖစ္ပါသည္။

က်န္းမာေရး ႏွင့္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္         

      သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ႏွင့္ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရးသည္ ဆက္စပ္လ်က္ရွိပါသည္။ စက္ရုံမ်ား၊ ေမြးျမဴစိုက္ပ်ိဳး ေရးလုပ္ငန္းမ်ား ႏွင့္ အေဆာက္အဦးမ်ား ညစ္ညမ္းလာပါက အစာကြင္းဆက္အတြင္း ႏွင့္ မိမိတို႕၏ ေသြမ်ား အတြင္း အဆိပ္သင့္ ပစၥည္းမ်ား ဝင္ေရာက္စုပုံလာကာ အဆိပ္သင့္မႈမ်ား၊ ကင္ဆာ ႏွင့္ အျခား က်န္းမာေရး ဆိုင္ရာ ျပႆနာမ်ား ျဖစ္ပြားေစပါသည္။ 

      အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ားမွ ကြန္ျပဴတာ ႏွင့္ ကင္မရာအေဟာင္းမ်ားအပါအဝင္ အီလက္ထရြန္နစ္ စြန္႕ပစ္ ပစၥည္းမ်ားအား အာရွႏိုင္ငံမ်ားသို႕ သယ္ေဆာင္လာၿပီး အသုံးဝင္ ပစၥည္းမ်ား ျပန္လည္ထုတ္လုပ္ရန္ လုပ္ေဆာင္ၾကပါသည္။ ထိုပစၥည္းေဟာင္း မ်ာအား ျပန္လည္ျဖဳတ္ရာတြင္ အႏၱရာယ္ကာကြယ္ေရး ပစၥည္မ်ား စနစ္တက်မသုံးပါက ကင္ဆာျဖစ္ေစေသာ ဓါတုပစၥည္းမ်ား ႏွင့္ ဒိုင္ေအာက္ဇင္မ်ား ႏွင့္ ထိေတြမိၾကပါသည္။ ဒိုင္ေအာက္ဇင္သည္ ကင္ဆာ ႏွင့္ မ်ိဳးဆက္ပြားခ်ိဳ႕ယြင္းမႈမ်ားကို ျဖစ္ေစေသာ ဓါတုပစၥည္း တစ္မ်ိဳးျဖစ္ၿပိး ပလတ္စတစ္မ်ားကို မီးရႈီ႕ရာမွ ထြက္ေပၚ လာပါသည္။ ထိုစက္ရုံမ်ားမွ လုပ္သားမ်ားသည္ အသက္ရွဴ လမ္းေၾကာင္း ဆိုင္ရာေရာဂါမ်ား၊ အေရျပားေရာဂါမ်ား ႏွင့္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားၾကပါသည္။

      ကူးစက္ေရာဂါမ်ားစြာတို႕သည္ မိမိတို႕၏ ေနထိုင္ရာဝန္းက်င္ ႏွင့္ ဆက္စပ္လ်က္ရွိပါသည္။ တီီဘီေရာဂါ သည္ ေလဝင္ေလထြက္ ညံ့ဖ်င္းေသာ လူေနထူထပ္သည့္ ေနရာမ်ားတြင္ ကူးစက္ျပန္႔ပြားလ်က္ရွိပါသည္။ ငွက္ဖ်ားေရာဂါသည္ ေတာတြင္း ႏွင့္ နယ္စပ္ေဒသမ်ားတြင္ ျဖစ္ပြားလ်က္ရွိပါသည္။ ဆင္းရဲသူ ဆင္းရဲသားမ်ား သည္ သန့္ရွင္ေသာေရ ႏွင့္ စနစ္က်ေသာ သန္႕ရွင္းေရးစနစ္မ်ား မရွိသည့္အားေလ်ာ္စြာ ထိခိုက္လြယ္ဆုံးသူမ်ား ျဖစ္လာၾကပါသည္။ မဖြံ႕ျဖိဳးေသာေဒသမ်ားတြင္ ေရလႊမ္းမိုးမႈေၾကာင့္ ဝမ္းပ်က္ဝမ္းေလွ်ာေရာဂါ ႏွင့္ ဝမ္းကိုက္ ေရာဂါမ်ား ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႕ေစပါသည္။ ဆင္းရသူ ဆင္းရဲသားမ်ားသည္ လယ္ကြင္း ႏွင့္ စက္ရုံမ်ားတြင္ အလုပ္လုပ္ရင္း ေဘးကင္းေသာ အကာအကြယ္ ပစၥည္းမ်ားမပါဘဲ ဓါတုပစၥည္းမ်ားႏွင့္ ထိေတြ႕ကိုင္တြယ္ ေနၾကရပါသည္။

ႏိုင္ငံမ်ားစြာ ႏွင့္ ဆက္ႏြယ္မႈ 

      သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာ အေၾကာင္းကိစၥမ်ားသည္ တစ္ခါတစ္ရံ နယ္စည္းမ်ားကို ေက်ာ္လြန္ လ်က္ ႏိုင္ငံမ်ားစြာ ပါဝင္ပတ္သက္ေလ့ရွိႏိုင္ပါသည္။ ျမစ္အထက္ပိုင္းရွိ ႏိုင္ငံမ်ားက ဆည္ေရ အတြက္ ႏွင့္ ေရအားလွ်ပ္စစ္ထုတ္ရန္ ျမစ္ေရမ်ားကို အမ်ားအျပား သိုေလွာင္လိုက္လ်င္ ျမစ္ေအာက္ပိုင္းရွိ ႏိုင္ငံမ်ားအတြက္ ေရရရွိမႈနည္းသြားမည္ ျဖစ္ပါသည္။

      တရုတ္ႏိုင္ငံက မဲေခါင္ျမစ္ေပၚတြင္ ဆည္မ်ားစြာ တည္ေဆာက္လိုက္သျဖင့္ မဲေခါင္ျမစ္ေၾကာင္းေျပာင္းသြားကာ ျမစ္ေအာက္ပိုင္းရွိ ထိုင္းႏိုင္ငံ၊ လာအိုႏိုင္ငံ၊ ဗီယက္နမ္ႏိုင္ငံ ႏွင့္ ကေမာၻဒီးယားႏိုင္ငံမ်ားအတြက္ အခက္အခဲျဖစ္လာပါသည္။ ျမစ္ေရ မ်က္ႏွာျပင္ နိမ့္က်သြားၿပီး ပင္လယ္ေရ မ်က္ႏွာျပင္ ျမင့္တက္လာသျဖင့္ မဲေခါင္ျမစ္ဝကၽြန္းေပၚေဒသမ်ားတြင္ ပင္လယ္ဆားငံေရ ဝင္ေရာက္( saltwater intrusion ) လာေစပါသည္။

     

       ထို့အတူ အာရွေဒသမွ မီးခိုးလုံးမ်ား၊အမႈန္မ်ားမ်ားသည္ တိမ္တိုက္အသြင္ျဖင့္ ေျမာက္အေမရိကတိုက္ တိုင္ေအာင္ လြင့္ေမ်ာ သြားေလ့ရွိပါသည္။ ဖြံ႕ၿဖိဳးၿပိး စက္မႈႏိုင္ငံမ်ားမွ ကာဘြန္ဓါတ္ေငြ႕ထုတ္လႊင့္ညစ္ညမ္းမႈ ( carbon pollution ) သည္ ဖြဲ႕ၿဖိဳးဆဲ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ သဘာဝကပ္ေဘးမ်ား ျဖစ္ေစရန္ တြန္းအားေပးလ်က္ ရွိပါသည္။

       

      သဘာဝေတာရိုင္း တိရစာၦန္မ်ားသည္လည္း ႏိုင္ငံတကာ သတ္မွတ္ထားေသာ နယ္နိမိတ္မ်ားကို ေက်ာ္လြန္လ်က္ သြားလာရွင္သန္ေနၾကပါသည္။ ငွက္မ်ား ႏွင့္ ငါးမ်ားစြာတို႕သည္ ၎တို႕၏ မူရင္း သားေပါက္ ရာေဒသမ်ားသို႕ ကီလိုမီတာ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာ ပ်ံသန္း ကူးခတ္လ်က္ ေရႊ႕ေျပာင္းသြားလာေနၾကပါသည္။ သို႕အတြက္ေၾကာင့္ ေဒသတစ္ခုတြင္ အလြန္အကၽြံ ငါးဖမ္းဆီးျခင္း၊ ဆည္ႀကီးမ်ားတည္ေဆာက္ျခင္းအားျဖင့္ အျခားေဒသတစ္ခု၏ ငါးထုတ္လုပ္မႈကို ေလ်ာ့နည္းပ်က္စိးေစႏိုင္ပါသည္။ ႏိုင္ငံမ်ားစြာတို႕အၾကား အျခားႏိုင္ငံ၏ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ေၾကာင့္ မိမိတို႕ႏိုင္ငံတြင္ ထိခိုက္မႈမ်ား ႀကဳံရေၾကာင္း ျငင္းခုန္မႈမ်ား ပိုမိုမ်ားျပားလာပါသည္။                                                                                                                           

ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲမႈ ( Climate Change )

       

ရာသိဥတု ေျပာင္းလဲမႈသည္ ၂၁-ရာစုႏွစ္၏ အေရးႀကီးဆုံး အေၾကာင္းကိစၥတစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ အျခားေသာ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ အေၾကာင္းကိစၥမ်ားကဲ့သို႕ပင္ ရာသိဥတု ေျပာင္းလဲမႈသည္ လူတို႕၏ လုပ္ေဆာင္မႈ မ်ားကို ကေသာင္းကနင္းျဖစ္ေစပါသည္။ ေလထုအတြင္း ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ဓါတ္ေငြ႕မ်ား စုပုံလာျခင္း  ႏွင့္ ကမာၻေျမျပင္၏ အပူခ်ိန္ ျမင့္တက္လာျခင္းတို႕သည္ လူသားမ်ား ေနထိုင္ရာေဒသ ႏွင့္ ေနထိုင္မႈ ပုံစံမ်ားအေပၚ က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ လႊမ္းမိုးလာမည္မွာ ေသခ်ာပါသည္။

      

       သိပၸံပညာမ်ားအားလုံး နီးပါးတို႔သည္ ကမာၻႀကီး၏ အပူခ်ိန္ တိုးတက္လာေၾကာင္း တညီတညြတ္တည္း လက္ခံ သေဘာတူၾကပါသည္။ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္တစ္ရာကာလအတြင္း ကမာၻေျမမ်က္ႏွာျပင္၏ ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္သည္ ၁-ဒီဂရီ ဆဲလ္စိးယပ္စ္ တိုးျမင့္လာေၾကာင္းေတြ႕ရပါသည္။ ကမာၻေျျမျပင္ ေနရာအႏွံ႕ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာေသာ ေနရာမ်ားတြင္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ အပူခ်ိန္တိုင္း မွတ္တမ္းတင္ထားသျဖင့္ တြက္ခ်က္ ေဖာ္ျပႏိုင္ျခင္းျဖစ္ပါသည္။ အာတိတ္စက္ဝိုင္းေဒသကဲ့သို႕ အခ်ိဳ႕ေနရာမ်ားတြင္ အျခားေနရာမ်ားထက္ ပိုမိုလ်င္ ျမန္စြာ ပူေႏြးလာသျဖင့္ ေရခဲထုမ်ား ႏွင့္ ႏွင္းထုမ်ား လ်င္ျမန္စြာ အရည္ေပ်ာ္စျပဳလာပါသည္။ အခ်ိဳ႕ေနရာေဒသ မ်ားတြင္ ပိုမိုေအးလာပါသည္။ ဤကဲ့သို႕ေသာ အပူးခ်ိန္ အေျပာင္းအလဲ၊ အတက္အက်မ်ားကို ပိုမိုႀကဳံေတြ႕လာ ဖြယ္ရာရွိပါသည္။ သို႕အတြက္ေၾကာင့္ သိပၸံပညာရွင္မ်ားက ကမာၻႀကီးူပူေႏြးမႈ ( Global Warming  ) အစား ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲ မႈ (  Climate Change   ) ဟုသုံးစြဲရန္ ပိုမိုႏွစ္သက္ၾကျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

       

      တစ္ၿပိဳင္တည္းမွာမင္ ကမာၻ႕ေလထုအတြင္းတြင္ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ ႏွင့္ အျခားဓါတ္ေငြ႕မ်ားလည္း တျဖည္းျဖည္း မ်ားျပားလာလ်က္ရွိပါသည္။ အဆိုပါ မ်က္စိျဖင့္ မျမင္ရေသာ ေမာ္လီက်ဴးမ်ားသည္   ေနေရာင္ျခည္မွ အပူဓါတ္မ်ားကို ဖမ္းဆဲြသိုေလွာင္ထားပါသည္။ ထိုမွတဆင့္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္အား တျဖည္းျဖည္း ပူေႏြးလာပါသည္။ အလုံပိတ္ထားေသာ ဖန္ေလွာင္အိမ္အတြင္း အပူဓါတ္ကို သိုေလွာင္ထားကာ ရာသီဥတုေအးလာေသာအခါ အပင္မ်ား ရွင္သန္ႀကီးထြားလာႏိုင္ေစရန္ ကူညီေပးျခင္း  

ဖန္လုံအိမ္ အာနိသင္ ( Greenhouse effect )  ႏွင့္ အလားသ႑ာန္တူ ပါသည္။

     ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္အား ေမာေတာ္ယာဥ္မ်ား ႏွင့္ ေက်ာက္မီးေသြးေလာင္စာသုံး စက္ရုံမ်ား အပါအဝင္ အရင္းအျမစ္မ်ားစြာမွ ထုတ္လႊတ္ေပးပါသည္။ ထိုဓါတ္ေငြ႕အေျမာက္အမ်ားကို ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံမ်ားတြင္ သစ္ေတာမ်ားအလြန္အကၽြံ ခုတ္ယူေသာအခါမ်ား ႏွင့္ သစ္ပင္မ်ားေသေၾကေဆြးေျမ႕ျခင္း သို႕မဟုတ္ မီးရႈိ႕ရာမွလည္း ထုတ္လႊတ္ေပးပါသည္။ ထို႕အတူ သစ္ပင္မ်ားမရွိလ်င္ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္မ်ားကို စုတ္ယူျခင္း မရွိေတာ့သျဖင့္ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္မ်ား ေလထုအတြင္း ပိုမိုမ်ားျပားလာပါသည္။ ဖန္လုံအိမ္ အာနိသင္ ျဖစ္ပြားေစေသာ ဓါတ္ေငြ႕မ်ားတြင္ အပင္မ်ားေဆြးေျမ႕ျခင္း ႏွင့္ တိရစာၦန္မ်ား၏ စြန္႕ထုတ္ပစၥည္းမ်ား မွထုတ္လႊတ္ေသာ မီသိန္းဓါတ္ေငြ႕ ႏွင့္ စက္မႈလုပ္ငန္းမ်ား ႏွင့္ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္မ်ားမွ စြန္႕ထုတ္ေသာ ႏိုက္ထရပ္စ္ ေအာက္ဆိုဒ္ မ်ားလည္းပါဝင္ပါသည္။   

     သိပၸံပညာရွင္မ်ားက ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္မ်ား တျဖည္းျဖည္းမ်ားျပားလာျခင္း ႏွင့္ ကမာၻႀကီး ပူေႏြးလာျခင္းသည္ လူသားမ်ား၏ လုပ္ေဆာင္မႈမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ေၾကာင္း ႏွင့္ လူသားမ်ားတြင္ တာဝန္ရွိေၾကာင္း သေဘာတူ လက္ခံၾကပါသည္။ စက္မႈေတာ္လွန္ေရးစတင္ခ်ိန္ ႏွင့္ မီးခိုးထုတ္ စက္ရုံမ်ား စတင္ခ်ိန္မွစ၍ ယေန႕လက္ရွိကာလအတြင္း ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ပါဝင္ႏႈန္းသည္ ၃၅- ရာခိုင္ႏႈန္တိုးပြားလာပါသည္။ ကမာၻ႕ေလထုအတြင္းပါဝင္မႈမွာ ၁-ရာခိုင္ႏႈန္းေအာက္ေလ်ာ့ေသာ္လည္း ႏွစ္ေပါင္းရာခ်ီ၍ တည္ၿမဲ ေနႏိုင္ပါသည္။ ဆိုလိုသည္မွာ ယေန႕ကာလတြင္ မိမိတို႕၏ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္  ႏွင့္ ေမာ္ေတာ္ဆိုင္ကယ္မ်ုားမွ ထုတ္လႊတ္လိုက္ေသာ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ဓါတ္ေငြ႕မ်ားသည္ လက္ရွိ ရာသီဥတု အေျခအေနအေပၚ ေနာင္မ်ိဳးဆက္ေပါင္းမ်ားစြာ ထိခိုက္လႊမ္းမိုလ်က္ ရွိေနဦးမည္ဟူသည့္ အခ်က္ပင္ ျဖစ္ပါသည္။

     ကြန္ျပဴတာပုံစံမ်ား အသုံးျပဳ၍ သိပၸံပညာရွင္မ်ား၏ တြက္ခ်က္မႈမ်ား အရ ေလထုအတြင္ ကာဗြန္ဒိုင္ ေအာက္ဆို္ဒ္ ပါဝင္မႈသည္ ဤရာစုနွစ္ဝက္ အလည္ကာလခန္႕တြင္ ၂-ဆခန္႕တိုးလာမည္ဟု ခန္႕မွန္းရပါသည္။ ထိုသို႕ျဖစ္လာပါက ကမာၻ႕ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္သည္ ၁.၅-ဒီဂရီ ဆဲလ္စီးယပ္စ္မွ ၅-ဒီဂရီ ဆဲလ္စီးယပ္စ္အတြင္း သို႕မဟုတ္ ပို၍ျမင့္တက္လာႏိုင္ပါသည္။ သိပၸံကညာရွင္မ်ားက အပူးခ်ိန္သည္ ၂-ဒီဂရီ ထက္ပိုမ်ားလာပါက သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္တြင္ နဂိုမူလအတိုင္း ျပန္မျဖစ္ႏိုင္ေသာ ေျပာင္းလဲမႈမ်ား ျဖစ္ေပၚလာမည္ကို စိုးရိမ္ပူပန္ေန ၾကပါသည္။

     ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမႈ၏ ရိုက္ခတ္မႈမ်ားသည္ အလြန္အမင္း ဖ်က္ဆီးစြမ္းအားႀကီးမားႏိုင္ပါသည္။

·        ေရခဲျမစ္မ်ား ႏွင့္ ေရခဲျပင္ႀကီးမ်ား  အရည္ေပ်ာ္ျခင္းမ်ား ျဖစ္ေပၚလာႏိုင္ပါသည္။

·        မိုးေခါင္မႈမ်ား ႏွင့္ ပူျပင္းေသာကာလမ်ား ရွည္ၾကာလာႏိုင္ပါသည္။

·        မိုးသည္းထန္စြာရြာသြန္းမႈမ်ား ႏွင့္ ေရလႊမ္းမိုးမႈမ်ား ပိုမ်ားလာႏိုင္ပါသည္။

·        အင္အားႀကီးမားေသာ မုန္တိုင္းမ်ား ႏွင့္ သဘာဝကပ္ေဘးမ်ားပိုမိုက်ေရာက္လာႏိုင္ပါသည္။

·        ေဂဟစနစ္မ်ား အဖ်က္ဆီးခံရၿပိး မ်ိဳးစိတ္မ်ား ပိုမို ျပဳန္းတီးလာႏိုင္ပါသည္။

·        ေရာဂါမ်ား ပိုမိုမ်ားျပား လာႏိုင္ပါသည္။

အေရွ႕ေတာင္အာရွေဒသ မဲေခါင္ျမစ္ဝွမ္းေဒသကဲ့သို့ေသာ ေျမနိမ့္ျမစ္ဝွမ္းမ်ားသည္ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္ ၁-မီတာထက္ပိုတက္လာပါက ေရျမဳပ္ေပ်ာက္ကြယ္သြားႏိုင္ပါသည္။ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္မွာလည္း အပူခ်ိန္တက္လာသည္ႏွင့္အမွ်   ေရျပင္က်ယ္ျပန္႕လာသည့္အျပင္၊ ေရခဲျပင္ႀကီးမ်ား အရည္ေပ်ာ္ကုန္သျဖင့္ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္ ျမင့္တက္လာရျခင္းျဖစ္ပါသည္။ 

      ပညာရွင္မ်ား၏ ခန္႕မွန္းခ်က္မ်ား အမ်ိဳးမ်ိဳးကြဲျပား ေသာ္လည္း  ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာအၾကာတြင္ အမွန္ျဖစ္ပ်က္လာမည္ျဖစ္ပါသည္။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ ႏွင့္ ဟိုင္ဖုန္ၿမိဳ႕ ( Yangon & Haiphong ) တို႕သည္ ရႊံ႕ညႊန္ကြင္းမ်ား ျဖစ္လာမည္ျဖစ္ပါသည္။ အဆိုပါေဒသေန ျပည္သူမ်ား သည္ သူတို႕ကိုယ္တိုင္ သတိမထားမိေသာ္လည္း ရာသိဥတု ေျပာင္းလဲမႈ ကို စတင္ခုခ့ေနၾကၿပီျဖစ္ပါသည္။ ဗီယက္နမ္ႏိုင္ငံ မဲေခါင္ျမစ္ဝွမ္းေန ျပည္သူမ်ားသည္ ျမင့္တက္လာမည့္ ပင္လယ္ေရကို ကာကြယ္ရန္ တာေဘာင္မ်ားကို ျမွင့္၍တည္ေဆာက္ေနၾကပါသည္။ ထိုင္းႏိုင္ငံ ႏွင့္ ျမန္မာျပည္ ပင္လယ္ကမ္းရုိးတန္း ေဒသေန ျပည္သူမ်ားသည္ ဒီေရေတာသစ္ပင္မ်ားကို တိုးခ်ဲ႕စိုက္ပ်ိဳးျခင္းျဖင့္ ပင္လယ္ျပင္ကို ေနာက္သို႕တြန္းထုတ္ေနၾကပါသည္။ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္ အဆက္မျပတ္ ျမင့္တက္လာပါက လူသန္းေပါင္းမ်ားစြာ ေနရာေရႊ႕ေျပာင္းၾကရပါမည္။ 

 ေျမၾသဇာေကာင္းေသာ လယ္ကြင္းမ်ားစြာ ဆုံးရႈံးၾကရပါမည္။ အလုပ္အကိုင္ေပါင္းမ်ားစြာ ဆုံးရႈံးၾကရမည္ျဖစ္ပါသည္။

      သိပၸံပညာရွင္မ်ားစြာတို႕သည္ ပိုမိုျပင္းထန္ေသာ ဆိုင္ကလုန္း ႏွင့္ တိုင္ဖြန္းမ်ားအပါအဝင္ သဘာဝကပ္ေဘးမ်ား ျဖစ္ေပၚမႈ အေရအတြက္ မ်ားျပားလာေၾကာင္း သတိေပးၾကပါသည္။ သူတို႕က ရာသီဥတုေျပာင္လဲမႈေၾကာင့္ ပုိမိုျပင္းထန္ေသာ မုန္တိုင္းမ်ားတိုက္ခတ္မည္ ဆိုသည္မွာ ယုတၱိရွိေၾကာင္း ေျပာဆိုၾကပါသည္။ မုန္တိုင္းမ်ားသည္ အင္အားကို မင္လယ္ျပင္မွ ရရွိျခင္းျဖစ္သျဖင့္ ပင္လယ္ေရ ပူေႏြးလာ ေလ မုန္တိုင္မ်ား အင္အား ျပင္းထန္လာေလျဖစ္ေပသည္။ သို႕ေသာ္လည္း ယေန႕ထက္တိုင္ မည္သည့္မုန္တိုင္းကိုမွ် ဆက္စပ္မျပႏိုင္ေသးပါ။

      အစိုးရမ်ားသည္လည္း ကာဗြန္ထုတ္လႊတ္မႈမ်ားကို ထိထိေရာက္ေရာက္ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္မည့္ နည္းလမ္းမ်ားကို ေဆြးေႏြးအေျဖရွာလ်က္ရွိရာ စဥ္ဆက္မျပတ္ အားျပည့္ေလာင္စာမ်ား ပိုမိုသုံးစြဲေရးမွအစ ပတ္ဝန္းက်င္ ညစ္ညမ္းမႈ ေလ်ာ့နည္းေသာ နည္းပညာမ်ားရွာေဖြ ေဖာ္ထုတ္ေရး အထိ နည္းလမ္းေပါင္းစုံ ပါဝင္ပါသည္။ လူအမ်ားသည္လည္း စားသုံးမႈ ေလွ်ာ့ခ်၍ ပိုမိုေခၽြတာႏိုင္မည့္ လူေနမႈ ပုံစံမ်ားသိုက ေျပာင္းလဲႏိုင္ရန္ ေဆြးေႏြးအေျဖရွာလ်က္ရွိၾကပါသည္။

      အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ အဖဲြ႕အစည္းမ်ား ႏွင့္ ေဒသခံ အစိုးရမ်ား ပူးေပါင္း၍ ျပည္သူမ်ား ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲမႈ ႏွင့္ လိုက္ေလ်ာညီေထြ ေနႏိုင္မည့္ နည္းလမ္းမ်ားကို သူေတသနျပဳ ရွာေဖြေနဆဲမွာပင္၊ ရာသီဥတ ေျပာင္းလဲမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာသည့္ ရိုက္ခတ္မႈမ်ားကို ေလ်ာ့ပါသက္သာေစမည့္ နည္းလမ္းမ်ား ကိုရွာေဖြလ်က္ရွိၾကပါသည္။

      ခ်မ္;သာႂကြယ္ဝေသာ ႏိုင္ငံမ်ားက ဆင္းရဲေသာႏိုင္ငံမ်ားအား သူတို႕၏ သစ္ေတာမ်ားအား ထိန္းသိမ္း ထားႏိုင္ရန္ အလို႕ငွာ ေငြေၾကးေထာက္ပ့ံရန္ နည္းလမ္းကို ထည့္သြင္းစဥ္းစားလာၾကပါသည္။ ထို႕အတူ ေလထုညစ္ညမ္းမႈ ပမာဏလြန္ကဲေနေသာ ကုမၸဏီမ်ားအား ကာဗြန္ထုတ္လြတ္မႈ ပမာဏ သတ္မွတ္ခ်က္ ေအာက္ ေလ်ာ့နည္းေနေသာ ကုမၸဏီမ်ားထံမွ မထုတ္လႊတ္ရေသးေသာ ကာဗြန္အပို ပမာဏကို ေငြေၾကး ျဖင့္ ဝယ္ယူသုံးစြဲခြင့္ျပဳသည့္နည္းလမ္းကိုလည္း အခ်ိဳ႕ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ စတင္က်င့္သုံးေနၿပီျဖစ္ပါသည္။

      

      ဤသို႕ျဖင့္ Emission Market ေခၚ မထုတ္လႊတ္ရေသးေသာ ကာဗြန္ထုတ္လႊတ္မႈအပို ပမာဏမ်ားအား ဝယ္ယူကာ တဆင့္ ျပည္လည္ေရာင္းဝယ္သည့္ေစ်းကြက္တစ္ခု   ေပၚေပါက္လာပါသည္။ အျခားေသာ နည္းလမ္းမ်ားအားျဖင့္လည္း သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ေျပာင္းလဲမႈ ႏႈန္းကုိ တျဖည္းျဖည္း ေလွ်ာ့ခ်လာႏိုင္မည္ျဖစ္ပါသည္။

“ THE ENVIRONMENT “ From “  BEYOND BASICS; An Advanced Journalism Manual “

By; Jeff Hodson and Graham Watts. For The Indochina Media Memorial Foundation First Edition. June 2010.